"BoogieWood behoort qua gebouwvolume in hout tot grootste van Europa"
CLT-casco van negen bouwlagen zonder stabiliteitskern
Een 27 meter hoog CLT-casco zonder verticale stabiliteitskern. Dat bijzondere kunstje heeft het ontwerpteam van het woningbouwproject BoogieWood in Den Haag geflikt. Dankzij een uitgekiende bouwkundige en constructieve 3D modellering en detaillering een multidisciplinaire, integrale engineering van de hybride beton- en houtconstructie slaagde men in de opzet. “De opdrachtgever krijgt een 100% robuust gebouw”, weet directeur Hans Lormans van HAMLET Design+Build Technology die onder meer het constructieve ontwerp van de houten opbouw op een bestaande parkeerkelder voor haar rekening nam.

Het voormalige bedrijfsverzamelgebouw op deze locatie wordt gesloopt, behalve de tweelaagse parkeerkelder. Volgens Otterspeer zit de 243 parkeerplaatsen tellende garage in zodanig vervuild gebied, dat het beter is om deze intact te laten. Bovendien wordt de parkeergarage na een renovatie weer in gebruik genomen voor de toekomstige bewoners. Op het moment van het interview begin juli loopt Otterspeer tussen de duizenden stempelpalen die de parkeergarage tijdelijk ondersteunen vanwege de bovenliggende, indrukwekkende negen meter hoge kolom-tafelconstructie van beton. Deze constructie vangt de drukbelasting op tussen de houten hoofddraagconstructie van het appartementencomplex en de funderingspalen onder de parkeerkelder.
Volgens VORM, de bouwende ontwikkelaar van BoogieWood, vervult deze ‘slimme betontafel’ een cruciale rol waarom de houten optopping zonder een verticale stabiliteitskern van beton uitgevoerd kon worden. Op de ruim acht meter hoge kolommen is een gewapende vloer van 650 mm dik gemonteerd. Deze massieve betonschijf draagt gecontroleerd allerlei belastingen van de negen laagse houten optopping en de vrijstaande gevel af naar de bestaande parkeerkelder en de funderingspalen. Om dit krachtenspel in goede banen te leiden was bepaald geen sinecure. Volgens Otterspeer was niet duidelijk hoe de honderden funderingspalen onder de parkeergarage in een modderige poldergrond zich gedurende decennia hebben gedragen. “IMd raadgevende ingenieurs heeft lang gepuzzeld hoeveel maximaal toelaatbare belasting op de parkeergarage er mocht komen. Daarom hebben ze op paalniveau een aantal 3D simulaties en berekeningen erop losgelaten. VORM wilde sowieso een licht bouwvolume op de garage realiseren en had een voorkeur voor een houten opbouw, maar we wilden de onderbouw wel maximaal belasten om zoveel mogelijk appartementen te realiseren.”
Een tweede uitdaging was dat de woningscheidende CLT-wanden niet loodrecht het lijnenspel volgen van de kolommen van de onderliggende betontafelconstructie. Dat komt omdat de stramienmaat van een appartement verschilt van de indeling van de parkeergarage. Door de grote omvang van het houtbouwprogramma drukken aanzienlijke lijnlasten van de CLT-elementen op de betontafel. Volgens Lormans en Evers was de ondersteuning van het 3D modelleren onontbeerlijk voor HAMLET en VORM. “Door onze belastingberekeningen in te voeren in ons 3D model en die van de hoofdconstructeur kregen we het krachtenverloop vanuit de houten opbouw naar de parkeerkelder goed inzichtelijk, zodat we de juiste, slimme detailleringen konden bedenken. Zonder de werkwijze in 3D hadden we dit ontwerp niet zonder stabiliteitskernen van beton kunnen maken.”
Behalve de lijnlasten spelen de trekbelastingen een cruciale rol in een CLT-casco en zijn ze maatgevend voor de wand-vloerverbindingen. Door het 3D modelleren en berekenen kon Hamlet exact berekenen hoeveel en waar de trekankers nodig waren in de vloer -en wandelementen. Het houten casco en de onderliggende betontafelconstructie zijn verbonden met ingestorte stalen ankers. Volgens Otterspeer zijn er ravelingen aangebracht in de gehele overgangsconstructie (lees betontafel) om de kritische belastingen te verspreiden over de meerdere onderliggende betonkolommen en deze op verantwoorde manier af te voeren naar de fundering van de parkeerkelder.
"Zonder hulp van het constructieve 3D model was de CLT-constructie niet zonder stabilisatiekern uitgevoerd."
De keuze voor een volledige houten hoofddraagconstructie was in de ontwikkelingsfase snel gemaakt, maar met welk bouwysteem werd in eerste instantie in het ongewisse gelaten. Modulebouw bleek te ingewikkeld bij dit project, dus werd de hulp van HAMLET ingeroepen om de keuze te bepalen en het (constructief) ontwerp, engineering en montage/assemblage voor haar rekening te nemen. “We hebben al veel ervaring opgedaan met CLT-constructies in woning- en utiliteitsbouwprojecten en we weten dat je met dit houtbouwsysteem meer vrijheid hebt dan modulebouw”, vertelt Lormans.

"Behalve technische-, spelen ook economische aspecten een rol in de overweging. Kostentechnisch was CLT een prima oplossing voor dit specifieke project. Doordat we in een relatief vroeg ontwikkelingsstadium waren aangehaakt, konden we het gewenste resultaat goed managen."
Bij het ontwerp van de houten opbouw moest er ook rekening worden gehouden met de duurzame KPI’s voor het ontwerp en de bouw van BoogieWood. De ontwikkelaar een aantal zaken: zoveel mogelijk CO²-besparing- en opslag en materiaalreductie- en hergebruik. Het feit dat er geen nieuwe fundering nodig was voor de CLT opbouw bleek een vliegende start. Maar ook gaandeweg het ontwerp van HAMLET van het houten casco bleek materiaalbesparing haalbaar. “Op de bovenste drie verdiepingen is de maatvoering van de CLT-wanden verjongd van 200 mm op de onderste verdiepingen naar 180 mm”, vertelt Evers. De verdiepingsvloeren zijn uitgevoerd in 220 mm massief CLT. Daarop wordt een lichtgewicht, akoestisch ontkoppeld vloersysteem aangebracht; een soort computervloer op ‘pootjes’. Hieronder kunnen in beperkte mate leidingen ‘versleept’ worden.
Een andere duurzame vangst is dat er in het houten casco van CLT en glulam van 11.100 m² circa 900 ton CO² is opgevangen. Verder is het houtcasco demontabel omdat de elementen volledig met schroeven zijn gemonteerd. “Dit konden we aantonen via een complete mock-up die uit drie woningen bestond. De houten panelen zijn na de gebruiksperiode geschikt voor hergebruik.”, licht Riley toe.

HAMLET is ook verantwoordelijk voor de uitgekiende logistiek bij de realisatie van het CLT-casco. De geprefabte elementen zijn in flatpack verpakt en worden just-in-time op de juiste verdieping aangeleverd, uiteraard afgestemd op de montage-en assemblageplanning. Lormans: “Onze houtbouwers kunnen na het uitpakken gelijk met de assemblage en montage beginnen. Eén houtbouwteam maakt één verdieping af in 17 dagen. Uiteraard hangt het tempo ook af van de weersomstandigheden. Bij flinke wind kan er bijvoorbeeld niet gehesen worden; we zitten hier vijf kilometer uit de kust.”
Halverwege het eerste kwartaal volgend jaar moet het CLT-casco op het hoogste punt zijn aangekomen. Zodra de eerste drie bouwlagen in CLT inclusief kozijnen gerealiseerd zijn wordt aansluitend de stalen voorzetgevelconstructie geplaatst.
“We kunnen starten met de afbouw van de appartementen als het vochtpercentage van het hout onder de 18% zit. Dat vochtgehalte wordt op een aantal punten in de constructie gemeten. Er mag absoluut nergens vochtophoping in het hout plaatsvinden”, waarschuwt Otterspeer. Om dat te voorkomen worden bijvoorbeeld de kopse kanten van de CLT-wand elementen waterdicht gecoat en zijn de vloerpanelen af fabriek voorzien van een waterdichte, dampopen folie.
De CLT-constructie van Boogiewood is 120 minuten brandwerend. Om deze waarde te garanderen worden de woningscheidende wanden bekleed met een dubbele gipsbeplating aan weerszijden. De vurenhouten lamellen van de vloer- en wandelementen zijn kruislaags verbonden met een brandveilige melaminelijm waardoor het element niet kan delamineren bij een brand. Deze lijm is getest volgens de Eurocode. Bij massieve houtbouwconstructies van CLT blijkt dat er een voorspelbaar brandgedrag kan worden aangetoond van 60, 90 en 120 minuten. Er vormt zich een verkoolde beschermlaag, maar de draagkracht van het resterende hout blijft behouden.

Vragen? Neem contact met ons op.
Bezoekadres
VORM
Schiehaven 13
3024 EC Rotterdam
Postadres
VORM
Postbus 16
3350 AA Papendrecht
Telefoon: 010 - 6421300
E-mail: post@vorm.nl








