Verduurzamen zonder gedragsverandering is niet duurzaam

Je bent hier:

Hoe laat je huurders optimaal profiteren van de verduurzaming van hun sociale huurwoning? VORM, Hof Wonen en Just For You vonden samen het antwoord. . “Zorg naast de fysieke renovatie vooral voor een gedragsverandering van de mensen.”

Toeval bestaat niet. Precies op de dag dat Kelly Megens (VORM), Björn van Hees (Hof Wonen) en Mohammed el Menhali (Just For You) met elkaar om tafel zitten, kopt dagblad Trouw: ‘Energiecoaches leveren winst op voor gezondheid en portemonnee’. “Onze marketing werkt goed”, lacht Mohammed.

Onderwerp aan tafel is de verduurzamingsopgave van het sociaal vastgoed in Nederland. Corporaties investeren de aankomende jaren miljarden euro’s. Het Rijk doet ook een duit in het zakje. En marktpartijen staan in de rij om de grootscheepse verduurzaming, van veelal naoorlogs vastgoed, te realiseren. VORM ook. “Maar wel op onze eigen maatschappelijke, new school-wijze”, stelt Kelly Megens, procesbegeleider Sociaal bij VORM. “De platte operatie, van stenen stapelen, isoleren en een likje verf, is niet de allesomvattende oplossing voor de revitalisering van verouderde wijken. Bij woongebouw Loeve hebben we het anders aangevlogen. Dankzij tal van voordeurgesprekken konden we blijvende waarde toevoegen voor de buurt. Daar ben ik ontzettend trots op.”

In samenwerking met Hof Wonen werden bewoners aan het begin van het project meegenomen in de planvorming voor hun woongebouw. En tijdens de uitvoering hielden de bewonersbegeleiders van VORM en Hof Wonen intensief contact met de bewoners.

Hof Wonen ziet, ook in andere projecten, dat bewoners na terugkeer in hun woning, soms moeite hebben om nieuwe systemen, zoals een mechanische ventilatie, goed te gebruiken. “Bij wijze van proef, is Just For You ingeschakeld om na de oplevering bij alle bewoners langs te gaan om tips en adviezen te geven”, vertelt Björn van Hees, projectleider Ontwikkeling bij Hof Wonen. “Zodat bewoners optimaal profiteren van de verduurzaamde en verbeterde woning!”

Energiearmoede

Waar VORM sinds jaar en dag middels wijkinitiatieven en -participaties naar maximale sociale impact van haar projecten zoekt, las Kelly in een artikel over Just For You iets nieuws. “Jongeren die met kennis van zaken de energiearmoede te lijf gaan, door letterlijk langs de deuren te gaan om energietips te geven aan bewoners. Ik dacht ‘dit past helemaal bij VORM en onze projecten’. En toen heb ik Mohammed gebeld.”

Mohammed – de oprichter van Just For You - herinnert zich dat eerste gesprek nog goed. “Het is begonnen als een grap, niet de samenwerking met VORM, maar de opzet van onze organisatie. Ik zag jongeren in de wijken hangen zonder écht doel in hun leven en dacht die kunnen van onschatbare waarde zijn voor duizenden mensen in die zelfde wijken.”

Just For You leidde de jongeren op tot zelfbewuste energiecoaches. Ze adviseren mensen in tijden van exploderende energieprijzen over slimme manieren om kosten te besparen. Inmiddels telt de organisatie dertig medewerkers. “Ze komen vaak uit wijken met veel sociaal vastgoed. Ze spreken bovendien de taal van de mensen wiens woning wordt verduurzaamd. Met hun kennis kunnen zij het verschil maken. Daar zit de crux”, verduidelijkt Mohammed.

Hij schetst een traditioneel proces bij verbeteropdrachten en concludeert dat de rol van corporaties en marktpartijen verder gaat. “Verduurzaming is niet alleen een technisch verhaal van ‘we verbouwen de boel en dan is het in orde’. Als je het gedrag van mensen niet laat mee veranderen dan is het rendement van het duurzame vastgoed allerminst duurzaam. Dat heb ik toen met VORM besproken en we lagen direct op één lijn.”

"Als je het gedrag van mensen niet laat mee veranderen dan is het rendement van het duurzame vastgoed allerminst duurzaam."

- Mohammed el Menhali, oprichter Just For You

Belang van de corporatie

VORM klopte met Just For You samen aan bij Hof Wonen. Er waren niet veel Powerpoint-slides nodig om Björn te overtuigen. Hij vertelt: “Het past goed bij de doelstellingen die Hof Wonen in haar verduurzamingsopgave heeft. Niet alleen de woningen verbeteren, maar ook het actief betrekken en meenemen van bewoners en zorgen dat zij optimaal profiteren van hun verduurzaamde en verbeterde woning. Het gaat over woongeluk, maar natuurlijk ook over energiekosten. Dat werkt in alle opzichten door. Ook voor Hof Wonen. Een tevreden huurder is uiteindelijk het allerbelangrijkste.”

Hij vervolgt trots: “We doen als corporatie veel in het domein van social impact, maar dit is het eerste project waarin wij Just For You de opdracht hebben gegeven om de bestaande bewoners adviezen en tips te geven over het gebruik van hun verduurzaamde woning.”

Het grotere plaatje

Mohammed van Just For You zoomt even uit. Hij spreekt over succesvolle projecten die de afgelopen jaren door zijn organisatie zijn opgepakt, waar aandacht voor mensen, in de vorm van tips en trucs, écht leidde tot gedragsverandering. “Essentieel in de landelijke opgave die er ligt”, zo zegt hij. “Het gaat over rendement voor marktpartijen en corporaties. In de breedste zin des woords. En in het verlengde gaat het over geld voor bewoners. Ik schat in tot wel 500 euro per huishouden per jaar. Maar daarnaast gaat het over gezondheid en zelfs carrièrekansen van mensen die dankzij de gedragsverandering een enorme boost krijgen.”

Hij noemt een voorbeeld: “Er zijn docenten in de betreffende wijken die slecht slapen omdat ze niet weten hoe ze de woning goed moeten ventileren. Of nauwelijks geld overhouden om te kunnen sporten en zich daarom belabberd voelen. Een substantiële energiebesparing enerzijds, en het verbeteren van hun welzijn dankzij onze tips anderzijds, helpt hen om fit voor de klas te staan. En dat betekent tegelijkertijd dat er ongeveer 25 kinderen beter onderwijs krijgen. Zo telt dat allemaal bij elkaar op.”

Echte winst

De verduurzamingsopgave in Nederland is kolossaal. Op dit moment wachten nog circa 135 duizend corporatiewoningen op een duurzame ingreep. Woningen met een EFG-label moeten vóór 1 januari 2029 zijn omgeturnd in toekomstbestendige woningen voorzien van een duurzamer label.

Duurzaamheid is een containerbegrip gebleken, bij al die honderden projecten die zijn afgerond en nog op stapel staan. Kelly: “Een gebouw nieuw leven inblazen gaat in de visie van VORM om een milieubewuste, fijnere plek voor mensen te creëren. Dat gaat overigens hand in hand met een duurzame kijk op de omgeving en de biodiversiteit die daarbij hoort.”

Björn haakt in: “Duurzaamheid is inderdaad veelomvattend. Je kunt denken aan klimaatadaptatie en natuurinclusief wonen. Maar voor ons gaat duurzaamheid vooral ook over de energierekening van mensen. Die moet omlaag!”

De lessen van Just For You zorgden voor een extra interventie in het Haagse project. Mohammed somt op: “Praktische tips over het verwarmen en ventileren van de woning is een eyeopener gebleken voor mensen. Dan heb ik het over een bankstel dat pal voor een radiator staat en de kans niet krijgt om een woning goed te verwarmen. Of een wasrek in de hal met de deur naar de woonkamer open zodat ook de woonkamer een vochtige plek wordt. En de ramen ’s ochtends vroeg wagenwijd open als er buiten nog dauw in de straten hangt. Het lijken kleine dingen maar samen hebben ze grote impact …”

Kelly mocht een dag mee met een energiecoach. Daar leerde ze zelf ook een belangrijke, kostenbesparende les: “Ja, ons gezin is gek op lang douchen.” De Procesbegeleider van VORM kan haar glimlach nauwelijks onderdrukken. “Dat is een kostenpost. En ongemerkt douchen we veel langer dan strikt noodzakelijk is. Een douche-timer, van 1 euro, helpt mensen daar aan te herinneren. Het is een stuk bewustwording. En het werkt, kan ik uit eigen ervaring vertellen!”

"Een douche-timer, van 1 euro, helpt mensen daar aan te herinneren. Het is een stuk bewustwording. En het werkt."

- Kelly Megens, procesbegeleider sociaal VORM

Hectische tijd

De verbetering en verduurzaming is voor bewoners een rollercoaster van emoties. “Het is een hectische tijd”, schetst Björn. “In korte tijd wordt het leven voor mensen op z’n kop gegooid. Van een ventilatiesysteem dat ineens andere bedieningsknopjes krijgt, waardoor bewoners niet precies meer weten wat ze moeten doen, tot en met de druk die iedereen herkent rondom een tijdelijke verhuizing. Daarmee kun je het vergelijken. Je hebt het gevoel dat je even niet meer regisseur in je eigen leven bent. Ook al is de intentie nog zo goed, de verbetering en verduurzaming voelt voor sommige huurders bedreigend. Een team van bewonersbegeleiders, zowel van Hof Wonen als VORM, heeft de bewoners gedurende het hele project begeleid, vragen beantwoord en ook hulp aangeboden. Soms met praktische zaken, zoals het weer terughangen van de gordijnen, maar ook een luisterend oor als bewoners behoefte hebben aan een praatje. Deze intensieve begeleiding van bewoners is voor Hof Wonen niet nieuw, dat doen we in al onze renovatie- en sloop-nieuwbouwprojecten.

Als de woning is opgeleverd, geven wij een uitleg over het gebruik van de nieuwe systemen, maar is het daarna aan de bewoner om dit goed toe te passen. Het inschakelen van Just For You in de Loeve was een proefproject om te ondervinden of dit bewoners helpt om hun verduurzaamde woning zo optimaal mogelijk te gebruiken. In dat opzicht heeft de aanpak bij Loeve ons extra inzichten gegeven. Die zou ik graag vaker terugzien bij onze projecten.”

Kelly herkent de situatie die Björn schetst ook bij de verbeterprojecten die VORM beetpakt. “De voorbereiding van de verduurzaming is ruim een jaar. Naarmate de start nadert, praten we steeds gerichter met bewoners over wat komen gaat. We houden wijkbijeenkomsten, houden spreekuur en zijn een vast gezicht in de buurt. En toch … als het zover is dan zijn bewoners zenuwachtig en soms helemaal niet blij met ons. Je moet je voorstellen dat je oude, vertrouwde huis overhoop wordt gehaald, omdat er een verbetering moet plaatsvinden waar je in beginsel helemaal niet om hebt gevraagd. Daar vinden we steeds vaker oplossingen voor. Zodat mensen ons niet zien als indringer, maar als een soort buurtcollega. Een vertrouwd gezicht, waarmee je samen invloed uitoefent om de realisatie van een project optimaal te laten verlopen. Project Loeve is weer een volgende stap in die filosofie.”

De klanttevredenheid in renovatieprojecten wordt door een extern bureau gemeten. Project Loeve scoort een halve punt hoger dan het landelijke gemiddelde, waarmee het in de top 25 procent beste projecten staat.